مديريت رسوب شويي مخازن سد ها با استفاده از مدل سه بعدي SSIIM و GIS

شبيه سازي عددي رسوبشويي مخزن، نقش مهمي در طراحي اوليه، بهره برداري و مديريت سيستم ايفا مي كند. با توجه به تحقيقات انجام گرفته، فرآيند رسوبشويي تحت فشار، كاملاً سه بعدي است. بنابر اين جهت رسيدن به دقت هاي لازم، استفاده از مدل سه بعدي اجتناب ناپذير است. در ازاء محدوديت هاي ناشي از زمان و هزينه مدل سازي سه بعدي، با استفاده از قابليت هاي فراهم شده توسط سيستم اطلاعات جغرافيايي مي توان به نتايج و كاربردهاي بيشتري نائل شد. از مدل عددي سه بعدي SSIIM و به كمك محيط GIS جهت شبيه سازي سناريوهاي مختلف رسوبشويي روي سد سفيدرود در شمال ايران استفاده شده است كه در نتيجه آن درجات بالاتري از درك و مديريت فرآيند رسوبشويي مخازن فراهم شده است. در شبيه سازي رسوبشويي مخزن، همخواني خوبي با مشاهدات قبلي ديده شد و اثبات گرديد كه كاهش تراز سطح آب مخزن، باعث افزايش مقدار رسوب خروجي مي گردد. رسوبشويي تحت فشار، محدود به محوطه اطراف دريچه هاي تحتاني مي شود و براي رسيدن به كارايي بيشتر، مي بايست تراز سطح آب مخزن تا تراز جريان رودخانه اي كاهش يابد كه موسوم به رسوبشويي جريان آزاد مي باشد. در رسوبشويي تحت فشار پس از طي يك دوره زماني معين كه با تراز سطح آب در ارتباط است، نرخ حجم رسوبات خارج شده به شدت كاهش يافته و فرآيند به تعادل مي رسد. اگر با گذشت زمان، تراز سطح آب كاهش نيابد، نرخ حجم رسوبات خارج شده ثابت مي ماند و رسوبشويي عملاً متوقف مي گردد. اما با كاهش تراز سطح آب، مجدداً رسوبشويي از بستر آغاز خواهد شد. در تراز هاي نزديك به رسوبشويي جريان آزاد يك افزايش ناگهاني رسوب خروجي مشاهده مي شود، كه مي توان آنرا به ريزش ديواره هاي كانال در پي رسيدن به شيب زاويه آرامش نسبت داد. غير از محوطه اطراف دريچه ها كه رسوب برداري قابل ملاحظه اي دارند، در ديگر بخش ها، برآمدگي هاي سطحي بستر شسته شده و در فرورفتگي هاي بستر، رسوبگذاري مختصري در اثر رسوبات ورودي به مخزن يا رسوبات حاصل از شستن نقاط برآمده انجام شده است.