مديريت مواد زائد خطرناك، از توليد تا دفن

در سيستم‌هاي نوين مديريت، مواد از بدو تولد تا مرگ مورد مطالعه قرار مي‌گيرند. مهمترين مراحل در مديريت نوين مواد زائد توليد و نگهداري مواد زائد خطرناك، جلوگيري از توليد آلودگي و حداقل‌سازي ضايعات، بازيابي و بازيافت، جمع‌آوري و انتقال، تصفيه، دفع نهايي مي‌باشند. با داشتن اطلاعات جامع و دقيق در خصوص نوع و ميزان ماده خطرناك توليدي، مي‌توان برنامه‌ريزي دقيقي براي ساير مراحل مديريت انجام داد. در خصوص نگهداري مواد زائد تمهيدات ويژه‌اي مي‌بايست لحاظ شود. به كار بستن روشهاي اجرايي جهت كاهش آلاينده‌ها نيز از جمله راهكارهاي بسيار مؤثر جهت كنترل ميزان مواد خطرناك توليدي است. هنگاميكه كاهش حجم و يا كاهش سمّيت يك ماده زائد خطرناك ميسر نباشد، در برخي موارد مي‌توان از طريق فرآيندهاي ديگر به گونه‌اي آنها را بازيابي نمود. انتقال اين مواد از واحدهاي توليدي به تأسيسات بازيابي و بازيافت، تصفيه و يا دفع نيز بسته به مسافت حمل مواد، به روشهاي مختلف انجام مي‌پذيرد. در خصوص حمل و نقل اينگونه مواد، مقررات با اين ديدگاه تدوين شده است كه در برابر خطرات احتمالي ناشي از نقل و انتقال در شرايط عادي و حادثه، حفاظت مواد پيش‌بيني و تضمين شود. نيل به اين هدف از طريق وضع معيارهاي ايمني براي بسته‌بندي و حمل و نقل مواد ميسر خواهد بود. در اين راستا قوانين بين‌المللي متعددي وضع شده‌اند. در ايران نيز طي موادي در قانون مديريت پسماندهاي كشور به اين موضوع پرداخته شده است. در نوشتار حاضر بطور كلي مديريت مواد زائد خطرناك، نقش و اهميت محيط و افراد، جداسازي و بسته‌بندي، انبارگرداني و به ويژه ايمني شرايط و مقررات مربوط به نگهداري و حمل و نقل آنها در قالب شرايط اطمينان مورد مطالعه قرار مي‌گيرند. نظر به گستردگي حوزه مواد زائد خطرناك لزوم توجه روزافزون، مطالعه و وضع مواد قانوني تأثيرگذارتر در اين خصوص به شدت احساس مي‌شود.